Unikalne badania w NIO na Ursynowie. Czy słowa mogą zmienić przebieg leczenia?

„Radioterapia" budzi lęk, „terapia wiązką" – już mniej. Ursynowska Onkologia bada, czy jedno słowo może zmienić decyzję pacjenta.

Nie technologia, nie dawka promieniowania, nie wyniki badań – jedno słowo w gabinecie lekarskim może zdecydować, czy pacjent zgodzi się na leczenie. Narodowy Instytut Onkologii przy ul. Roentgena na Ursynowie rozpoczyna jedno z pierwszych na świecie badań sprawdzających, jak język medyczny wpływa na emocje i decyzje chorych poddawanych radioterapii. Trzy tysiące pacjentów z Polski i Stanów Zjednoczonych, eksperyment i pytanie, które dotąd nikt w onkologii nie postawił tak wprost.

Słowo „promieniowanie" straszy. Ale czy musi?

Projekt nosi nazwę „RADiation Therapy TERMinology" i prowadzony jest pod kierownictwem dr. n. med. i n. o zdr. Dominika Wawrzuty z Zakładu Radioterapii II NIO. Uzyskał finansowanie Narodowego Centrum Nauki w ramach konkursu Miniatura 9 i potrwa do końca 2026 roku.

Jego punktem wyjścia jest obserwacja, że radioterapia – mimo że jest jedną z najskuteczniejszych metod leczenia nowotworów – wciąż budzi nieproporcjonalnie duży lęk. Badacz postawił pytanie: czy to przypadek, czy winne są same słowa?

W psychologii i ekonomii od lat opisuje się zjawisko tzw. framingu, czyli wpływu sposobu formułowania komunikatu na decyzje ludzi. Dotychczas nie analizowano go jednak systematycznie w kontekście nazewnictwa procedur onkologicznych. Nasze badanie sprawdzi, czy różne określenia tej samej metody leczenia mogą zmieniać poczucie bezpieczeństwa, poziom lęku oraz gotowość do podjęcia terapii.

- wyjaśnia dr Dominik Wawrzuta.

Skąd ten pomysł? Sto lat artykułów w „New York Timesie"

Bezpośrednią inspiracją był wcześniejszy projekt zespołu dr. Wawrzuty. W 2024 roku w prestiżowym czasopiśmie „Radiotherapy and Oncology" ukazał się artykuł analizujący, jak radioterapia była przedstawiana w „New York Timesie" na przestrzeni ponad stu lat. Wnioski były niepokojące: mimo ogromnego postępu technologicznego radioterapia jest dziś opisywana w mediach w coraz bardziej budzący obawy sposób.

Badania wskazują, że nawet 90% pacjentów onkologicznych w trakcie choroby styka się z dezinformacją dotyczącą leczenia. Analizy prasy amerykańskiej pokazują, że znaczna część publikacji o radioterapii eksponuje ryzyko kosztem rzetelnego opisu korzyści, co może wzmacniać obawy pacjentów.

- mówi dr Wawrzuta.

Walka z dezinformacją nie polega jedynie na prostowaniu faktów. Kluczowe znaczenie ma również sposób komunikowania informacji. Jeśli słownictwo medyczne budzi lęk, pacjent może być bardziej podatny na niesprawdzone przekazy i alternatywne metody leczenia. Jednocześnie niepotrzebny stres może nasilać efekt nocebo, czyli obniżać komfort terapii oraz zaufanie do zespołu medycznego.

- dodaje dr Wawrzuta

Trzy tysiące respondentów, dwa kraje, jeden eksperyment

„Respondenci otrzymają opis tej samej sytuacji klinicznej, różniący się jedynie nazwą proponowanej terapii, a następnie odpowiedzą na pytania dotyczące swoich odczuć, poziomu lęku, postrzeganego bezpieczeństwa oraz potencjalnych decyzji terapeutycznych."

— wyjaśnia dr Dominik Wawrzuta.

Prace ruszyły w styczniu, a publikacja wyników planowana jest na koniec roku. Realizacja techniczna ankiet odbywa się we współpracy z partnerami zapewniającymi panele badawcze w obu krajach.

Cel: lepsze rozmowy lekarza z pacjentem

Projekt wpisuje się w szerszy nurt medycyny zorientowanej na pacjenta, w której skuteczność leczenia zależy nie tylko od technologii i procedur, lecz także od jakości komunikacji. Lepsze zrozumienie roli języka w medycynie może przyczynić się do budowania zaufania do terapii onkologicznych oraz poprawy doświadczeń pacjentów w trakcie leczenia.

- podsumowuje dr Wawrzuta.

To pierwsze badanie tego typu w obszarze radioterapii na świecie i jedno z pierwszych w całej onkologii. Prowadzone jest na Ursynowie – w Narodowym Instytucie Onkologii przy ul. Roentgena. Wyniki mogą zmienić sposób, w jaki lekarze rozmawiają z pacjentami nie tylko w Polsce, ale i na świecie.