Kim byli bracia Wagowie? Patroni ulicy na Ursynowie uczyli Norwida i badali Egipt

Setki Ursynowian codziennie mijają tabliczkę ulicy Braci Wagów, a mało kto wie, kim byli jej patroni. Ilu było tych braci? Kiedy żyli? Jeden pieszo przemierzył Królestwo Polskie i opisał ponad tysiąc dzikich roślin. Drugi uczył Norwida, a po sześćdziesiątce ruszył na wyprawę do Egiptu i Sudanu. Antoni i Jakub Wagowie to jedni z najważniejszych polskich przyrodników XIX wieku.

Ulica Braci Wagów leży na pograniczu ursynowskich osiedli Wyżyny i Natolin. Nazwę nadano jej 5 grudnia 1977 r., jeszcze zanim w okolicy stanęły bloki. Dziś kojarzy się głównie z bazarkiem "Na Dołku, który przez lata funkcjonował pod adresem przy tej ulicy. Patronami są dwaj bracia: Antoni Stanisław Waga (1799–1890) i Jakub Ignacy Waga (1800–1872). I nie mieli nic wspólnego z handlem.

Antoni Stanisław (1799–1890) – przyrodnik, do 1849 r. nauczyciel szkół warszawskich, zasłużony w organizowaniu życia naukowego w kraju. Jakub Ignacy (1800–1872) – przyrodnik, botanik. W dwutomowej pracy „Flora Polska” opisał 1061 gatunków roślin występujących w Królestwie Polskim

- tak krótko zostali opisani w uchwale o nadaniu ulicy imienia.

Za tą notką kryją się jednak dwa barwne życiorysy!

Bracia urodzili się rok po roku w Grabowie koło Kolna, na ziemi łomżyńskiej: Antoni 8 maja 1799 r., Jakub w lipcu 1800 r. Obaj uczyli się w szkołach pijarskich i obaj trafili do Warszawy. Obaj wybrali też nauki przyrodnicze i zawód nauczyciela, ale ich drogi potoczyły się inaczej.

Antoni Waga. Nauczyciel Norwida i podróżnik

Starszy z braci, Antoni, studiował w Berlinie na rządowym stypendium, a po powrocie przez ponad 30 lat uczył w warszawskich szkołach, m.in. w Liceum Warszawskim i gimnazjum na Lesznie. Wykładał język polski i historię naturalną. Wśród jego uczniów był Cyprian Kamil Norwid.

Był zoologiem, entomologiem i ornitologiem. Uchodzi za pierwszego polskiego entomologa, który propagował biologiczne metody walki ze szkodnikami roślin, czyli zwalczanie ich z pomocą naturalnych wrogów, a nie chemii. Przez niemal pół wieku, od 1841 r. do śmierci, redagował dział przyrodniczy „Biblioteki Warszawskiej”, najważniejszego polskiego miesięcznika naukowo-literackiego tamtych czasów. Napisał też podręczniki, m.in. „Historię naturalną” i atlas do jej nauki.

Najbardziej niezwykły rozdział jego życia zaczął się po sześćdziesiątce. W 1862 Antoni Waga wyruszył z hrabiami Aleksandrem i Konstantym Branickimi oraz ornitologiem Władysławem Taczanowskim na wyprawę do Egiptu, Nubii i Syrii. Później uczestniczył w kolejnych ekspedycjach, m.in. do Algierii. Z wypraw przywieziono bogate zbiory przyrodnicze, a sam Waga zostawił dzienniki podróży. Zmarł w Warszawie 23 listopada 1890 r., w wieku 91 lat.

Jakub Waga. Botanik, który przeszedł kraj pieszo

Młodszy brat, Jakub, ukończył Uniwersytet Warszawski w 1825 r. Jego praca magisterska dotyczyła narządów oddychania ryb. Uczył u pijarów w Warszawie, potem w Radomiu i Szczuczynie, a od 1828 r. związał się na stałe z gimnazjum w Łomży. W 1854 r. został jego inspektorem.

Jego dziełem życia jest „Flora polska”, dwutomowa praca wydana pod koniec lat 40. XIX w. Zawiera opisy 1061 gatunków dziko rosnących roślin Królestwa Polskiego. To jedna z pierwszych tak obszernych flor ziem polskich. Materiał do niej Waga zbierał latami, podczas pieszych wędrówek po guberniach augustowskiej, lubelskiej, radomskiej i płockiej.

Uczniowie zapamiętali go jako wybitnego uczonego.

Mąż bardzo uczony, słynny przyrodnik, szczególnie botanik

- pisał o nim jeden z wychowanków, Julian Borzym.

Na emeryturze Jakub Waga tłumaczył francuskie książki popularnonaukowe, m.in. Camille'a Flammariona. Jego syn Władysław był poetą i uczestnikiem powstania styczniowego. Zmarł 23 lutego 1872 r. w Łomży i spoczywa na tamtejszym cmentarzu katedralnym.

Pomniki, park i towarzystwo naukowe

Pamięć o braciach jest żywa przede wszystkim w Łomży. Działa tam Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe im. Wagów, jest park im. Jakuba Wagi i jego pomnik z 1967 r. Rok 2022 ogłoszono w mieście Rokiem Jakuba Wagi. W Warszawie botanika upamiętnia pomnik w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Warszawskiego, odsłonięty 3 maja 1918 r.

Na Ursynowie bracia patronują ulicy wśród bloków, obok parku linearnego nad tunelem POW, kilkaset metrów od Lasu Kabackiego i Skarpy Ursynowskiej. Dla botanika i zoologa to adres całkiem na miejscu!