Ulica Jeżewskiego to dziś jeden z najbardziej rozpoznawalnych adresów na ursynowskich Kabatach. Jednak mało kto wie, jak dramatyczne i pełne poświęcenia były losy jej patrona. Kazimierz Jeżewski, ojciec ponad tysiąca polskich sierot, zrewolucjonizował system opieki nad porzuconymi dziećmi. Z osobistej tragedii uczynił misję, która uratowała życia wielu najmłodszych w najmroczniejszych czasach polskiej historii!

Kazimierz Antoni Jeżewski urodził się 1 marca 1877 roku w Ciernie na ziemi kieleckiej. Był synem powstańca styczniowego, wychowywanym w wielodzietnej rodzinie. Choć początkowo wstąpił do seminarium duchownego w Sandomierzu, ostatecznie przeniósł się do Warszawy, gdzie podjął studia ekonomiczne. W 1900 roku ożenił się z Alicją Mayer, z którą doczekał się syna Tadeusza. Niestety, zaledwie po trzech latach małżeństwa jego żona zmarła. To traumatyczne przeżycie całkowicie zmieniło jego drogę życiową. Zamiast pogrążyć się w rozpaczy, Jeżewski postanowił poświęcić wszystko dzieciom pozbawionym rodzinnego ciepła.

Twórca Gniazd Sierocych

Na początku XX wieku opieka nad sierotami opierała się na dusznych, przepełnionych przytułkach. Jeżewski uznał ten system za wysoce szkodliwy i stał się prekursorem rodzinnych domów dziecka. W 1908 roku założył Towarzystwo Gniazd Sierocych. Idea polegała na tym, by zamiast zamykać dzieci w zakładach, umieszczać je w tzw. gniazdach, gdzie specjalnie przygotowani "gospodarze" wychowywali je w domowych warunkach wspólnie z własnym potomstwem.

Dzieci chowały się i uczyły razem, stanowiąc jedną rodzinę, a także pracowały razem w polu i obejściu gospodarskim w miarę swoich możliwości. Czynnik pracy był bardzo ważny, gdyż stopniowo przygotowywał do dalszego dorosłego życia. Wymagano, aby opiekunowie, wspierani materialnie i pedagogicznie przez wychowawców Towarzystwa wzorowo opiekowali się gronem dzieci tak, aby sieroty czuły się jak najlepiej. Po ukończeniu szkoły powszechnej podopieczni mogli kształcić się dalej na koszt Towarzystwa. Nazywano ich „gnieździarzami” i utworzyli oni odrębne stowarzyszenie wspierające się, o nazwie Związek Gnieździaków. Mieli też swoje czasopismo pt.: „Gnieździak. wydawnictwo Towarzystwa Gniazd Sierocych”

- pisze dr Jerzy Krzyś w Biuletynie Koła Miłośników Dziejów Grudziądza. To w Rogóźnie Zamku, obok tego miasta, powstała już w latach międzywojennych "wzorcowa" wioska w majątku przekazanym organizacji Jeżewskiego w użytkowanie.

Jeżewski wychowywał dzieci w duchu odpowiedzialności, wpajając im żelazną, moralną zasadę: "Oddaj, coś winien". Chodziło o to, by wychowankowie, gdy dorosną i staną się samodzielni, sami pomagali kolejnym potrzebującym. W ten sposób pedagog stał się wzorem ojca i opiekunem dla ponad 1200 osieroconych dzieci.

Walka z okupantem i własną słabością

Po I wojnie światowej działacz poszedł o krok dalej, tworząc koncepcję Wiosek Kościuszkowskich – samowystarczalnych osad dla dzieci. Podczas okupacji hitlerowskiej nie przerwał swojej misji, organizując tajne nauczanie i przygotowując młodzież do walki. Wielu z jego podopiecznych walczyło później w Powstaniu Warszawskim i oddziałach partyzanckich.

Po wyzwoleniu, mimo podeszłego wieku i postępującego, częściowego paraliżu, który utrudniał mu mówienie oraz pisanie, nadal walczył o reaktywację swoich wiosek, zdrowie stawiając na drugim miejscu. Kazimierz Jeżewski zmarł nagle 15 marca 1948 roku w Warszawie i spoczął na cmentarzu Powązkowskim.

Idea wiosek sierocych odżyła jednak tego samego roku za sprawą Austriaka Hermanna Gmeinera, twórcy „wiosek S.O.S.”, by zapewnić poszkodowanym przez los dzieciom szczęśliwe i bezpieczne dzieciństwo oraz przygotować ich do szczęśliwego dorosłego życia. W świecie jest ich powyżej czterystu, a w Polsce cztery

- pisze dr Jerzy Krzyś

Pamiątka na ursynowskich Kabatach

Jak to się stało, że ten wybitny pedagog został patronem ulicy w południowej Warszawie?

Nazwę dla arterii na Kabatach nadano na mocy uchwały nr 32 Rady Narodowej Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 1977 roku. Uzasadnieniem tej decyzji była chęć uhonorowania polskiego pedagoga i działacza oświatowego, twórcy Gniazd Sierocych. Stało się to w czasie, gdy Ursynów dopiero powstawał, a miejskie plany zakładały nadawanie nowym ulicom imion zasłużonych naukowców, twórców i reformatorów. Dziś przy Jeżewskiego znajdują się ogromne osiedla. Przy wjeździe na jego teren znalazło się miejsce na skromną tabliczkę w informacją o patronie.

Pamięć o Jeżewskim kultywuje w Warszawie Szkoła Podstawowa nr 140 w Radości, która jego imię otrzymała w marcu 1968 roku oraz Szkoła Podstawowa nr 110 z Białołęki.