Unieważnienie kredytu frankowego — jak krok po kroku wygląda proces sądowy

Co oznacza unieważnienie umowy kredytowej?

Unieważnienie oznacza, że sąd stwierdza nieważność umowy od chwili jej zawarcia — prawnie traktuje się ją tak, jakby nigdy nie doszła do skutku. Nie zwalnia to jednak stron z obowiązku wzajemnego rozliczenia. Kredytobiorca zwraca bankowi wyłącznie kwotę kapitału, którą faktycznie otrzymał w dniu uruchomienia kredytu. Bank natomiast musi oddać wszystko, co pobrał na podstawie nieważnej umowy: raty kapitałowo-odsetkowe, prowizję za udzielenie kredytu, składki ubezpieczeniowe, opłaty za aneksy i wszelkie inne koszty. Rozliczenie przebiega według teorii dwóch kondykcji, co oznacza, że roszczenia obu stron są od siebie niezależne i każda ze stron dochodzi swojego świadczenia osobno.

Podstawa prawna — klauzule niedozwolone

Sercem każdej sprawy frankowej są klauzule abuzywne, czyli niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385¹ Kodeksu cywilnego. W umowach frankowych chodzi przede wszystkim o zapisy pozwalające bankowi jednostronnie ustalać kurs waluty, po którym przeliczano wypłacany kapitał oraz wysokość każdej kolejnej raty. Kredytobiorca nie miał wpływu ani na wysokość tego kursu, ani na sposób jego wyznaczania — bank mógł kształtować jego zobowiązanie według własnych tabel. Sądy konsekwentnie uznają takie postanowienia za rażąco naruszające interesy konsumenta i sprzeczne z dobrymi obyczajami. Po ich wyeliminowaniu w umowie powstaje luka, której nie da się uzupełnić żadnym innym kursem, w tym średnim kursem NBP — a to prowadzi wprost do upadku całej umowy.

Kancelaria od lat prowadzi sprawy frankowe dla kredytobiorców z całej Polski, obejmując wszystkie etapy postępowania — od analizy umowy aż po rozliczenie z bankiem po prawomocnym wyroku.

Etap pierwszy — analiza dokumentów

Sprawa zaczyna się od oceny materiału dowodowego. Radca prawny analizuje umowę kredytową, regulamin obowiązujący w dacie jej zawarcia, ewentualne aneksy oraz zaświadczenie banku o historii wypłat i spłat. Na tej podstawie ustala, jakie konkretnie klauzule występują w danym wzorcu umownym, jaka jest suma dotychczasowych wpłat i jaka może być realna korzyść finansowa z unieważnienia. Warto podkreślić, że banki stosowały dziesiątki różnych wzorców — dwie umowy z tego samego roku i tej samej instytucji mogą różnić się na tyle, że wymagają odmiennej strategii procesowej. Zaświadczenie o historii spłat bank ma obowiązek wydać na wniosek kredytobiorcy; jego koszt wynosi zazwyczaj od kilkudziesięciu do kilkuset złotych.

Etap drugi — pozew i wniosek o zabezpieczenie

Pozew kieruje się do sądu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania kredytobiorcy albo siedzibę banku. Sprawy, w których wartość przedmiotu sporu przekracza 100 000 zł, rozpoznaje sąd okręgowy; w pozostałych przypadkach właściwy jest sąd rejonowy. Opłata sądowa w sprawach konsumenckich jest ograniczona ustawowo do 1 000 zł, niezależnie od tego, czy wartość przedmiotu sporu wynosi dwieście, czy osiemset tysięcy złotych. Wraz z pozwem składa się zwykle wniosek o zabezpieczenie powództwa, czyli o wstrzymanie obowiązku spłaty rat na czas trwania procesu. Sądy udzielają takich zabezpieczeń coraz chętniej, zwłaszcza gdy kredytobiorca wpłacił już bankowi kwotę równą lub wyższą od otrzymanego kapitału. Dla domowego budżetu jest to moment przełomowy — rata przestaje obciążać rodzinę jeszcze zanim zapadnie wyrok.

Etap trzeci — postępowanie i wyrok

Postępowanie obejmuje wymianę pism procesowych, przesłuchanie kredytobiorcy w charakterze strony, a niekiedy opinię biegłego z zakresu rachunkowości. Coraz częściej sądy rezygnują z powoływania biegłego, opierając się na wyliczeniach przedstawionych przez stronę powodową, o ile bank ich nie kwestionuje co do wysokości. Czas oczekiwania na wyrok pierwszej instancji wynosi obecnie od kilku do kilkudziesięciu miesięcy, w zależności od obłożenia konkretnego sądu. Po wyroku bank może wnieść apelację, jednak rośnie liczba instytucji, które rezygnują z zaskarżania niekorzystnych rozstrzygnięć, kalkulując koszty dalszego procesu i narastające odsetki za opóźnienie.

Po wyroku — rozliczenie i hipoteka

Prawomocne stwierdzenie nieważności umowy otwiera drogę do dwóch rzeczy. Po pierwsze, do rozliczenia — bank zwraca kredytobiorcy sumę wpłaconych świadczeń, a kredytobiorca oddaje wyłącznie otrzymany kapitał. Po drugie, do wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej. Wyrok stanowi wystarczającą podstawę wniosku wieczystoksięgowego; zgoda banku nie jest potrzebna, a opłata sądowa od wniosku wynosi 100 zł. Wraz z hipoteką wygasają również pozostałe zabezpieczenia: cesja praw z polisy, weksel czy poręczenie. Nieruchomość wraca do pełnej dyspozycji właściciela.

Efekty tego rodzaju spraw prezentujemy w dziale sukcesy kancelarii, gdzie opisujemy prawomocne wyroki uzyskane dla naszych klientów. Jeśli chcesz sprawdzić, czy Twoja umowa kwalifikuje się do unieważnienia, skontaktuj się z kancelarią i umów bezpłatną analizę dokumentów.

Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy prawnej. W celu uzyskania profesjonalnej pomocy prawnej prosimy o kontakt z kancelarią.