Skoro widzom za daleko, przyjadą aktorzy. Jubileusz historycznej sceny!

Do centrum jechało się autobusem nawet godzinę, na metro trzeba było czekać jeszcze dziewięć lat... Na Ursynowie w listopadzie 1986 roku otworzył się Teatr Za Daleki ze Zbigniewem Zapasiewiczem jako dyrektorem artystycznym. Po 40 latach Dom Sztuki świętuje jubileusz spektaklami z Janem Peszkiem i Gabrielą Muskałą oraz powrotem tytułu, od którego wszystko się zaczęło.

Ursynów połowy lat 80. to wielki plac budowy. Rosły kolejne bloki, mieszkańców przybywało szybciej niż sklepów, szkół i przychodni, a po pracy większość z nich wracała z centrum tylko po to, żeby się przespać. Krytyk Krzysztof Głogowski pisał w lutym 1987 roku w tygodniku "Kierunki", że to dzielnica, z której "dzieci trzeba wywozić (do szkół), a zakupy przywozić (z centrum miasta)". I w takiej "sypialni" Warszawy, liczącej więcej mieszkańców niż niejedno miasto wojewódzkie, na scenę Domu Sztuki przy ul. Wiolinowej 14 weszli aktorzy z pierwszej ligi!

Głogowski widział w tym coś więcej niż nową scenę. Ursynów, jak pisał, "staje się powoli odrębną dzielnicą, zaczyna żyć swoim własnym życiem", a teatr był jednym z dowodów.

Skoro widzom za daleko, przyjadą aktorzy!

Teatr wymyślili ludzie związani ze Spółdzielnią Budowlano-Mieszkaniową "Ursynów": prezes Stanisław Olszewski, kierująca działem społeczno-wychowawczym Zofia Borzyszkowska i pierwsza dyrektorka Domu Sztuki Urszula Janowska. Pomysł był prosty. Skoro mieszkańcom za daleko do teatrów w centrum, niech aktorzy przyjeżdżają do nich. Dyrektorem artystycznym został wybitny aktor Zbigniew Zapasiewicz, a nowa scena działała jako filia Teatru Dramatycznego.

Na inaugurację wybrano "Apetyt na czereśnie" Agnieszki Osieckiej w reżyserii Leny Szurmiej, z Olgą Sawicką i Krzysztofem Kolbergerem. Kolberger po latach wspominał, że grał w Teatrze za Dalekim na ulicy Wiolinowej w przepięknie, jak mówił, napisanej sztuce Osieckiej. Teatr ruszył po cichu.

Bez fanfar i większego rozgłosu narodził nam się nowy teatr w Warszawie

- odnotowywał Głogowski.

Sala miała 103 miejsca, spektakle grano w poniedziałki, piątki i soboty o godz. 20:15, a bilet kosztował 250 zł, więcej niż w wielu innych teatrach. Mimo słabej komunikacji wieczorem widzowie dopisywali. - Ludzie jakoś docierają i sala była pełna - pisał recenzent "Kierunków".

Agnieszka Baranowska w tygodniku "Kultura" w grudniu 1987 roku chwaliła teatr za "znakomitą nazwę" i dobrych opiekunów, choć zauważała, że wykonanie "czasami szwankuje". Za najbardziej profesjonalny uznała "Sami ze wszystkimi" Aleksandra Gelmana z Zapasiewiczem i Barbarą Wrzesińską. Nie miała jednak wątpliwości, że "ten teatr jest tutaj potrzebny".

"List 34" ze sceny na Wiolinowej

W pierwszych sezonach na Ursynów przyjeżdżali m.in. Marek Kondrat, Marek Walczewski, Małgorzata Niemirska, Ewa Decówna, Stanisława Celińska, Anna Dymna, Krystyna Janda i Wojciech Pszoniak. Grano "Kochanego kłamcę" Jerome'a Kilty'ego, "Kochanka" Harolda Pintera, "Edith i Marlene" Evy Pataki czy "Dusię, Rybę, Wala i Letę" Pam Gems. Do historii przeszedł "Słonimski" w reżyserii Macieja Wojtyszki, podczas którego po raz pierwszy publicznie odczytano "List 34", protest intelektualistów przeciwko cenzurze w PRL z 1964 roku. W ursynowskim domu kultury, wciąż w czasach cenzury, ze sceny padły słowa, za które ponad 20 lat wcześniej sygnatariusze płacili represjami.

Mieszkańcy pamiętają przede wszystkim atmosferę małej sali.

Nasz pierwszy teatr. Niepowtarzalny klimat każdego spektaklu, chyba głównie dzięki wielkości sali, można było zaznać magicznej bliskości i kameralności. Po spektaklach często spontaniczne długie dyskusje, rozmowy w kuluarach. Dzisiaj nie do pomyślenia

- wspominał Adam Rafalski - Ursynowianin z rocznika 1977.

Pierwotna formuła nie przetrwała przemian ustrojowych. Duże spółdzielnie się podzieliły, a nowe nie miały obowiązku finansowania kultury i teatr na kilka lat zamilkł. Wrócił w drugiej połowie lat 90. jako scena impresaryjna, która sprowadza na Ursynów spektakle z całej Polski i gra także dla dzieci.

Peszek, Muskała i... powrót "Czereśni"!

Na jubileusz 40-lecia Dom Sztuki przygotował cztery wydarzenia. Wstęp na wszystkie jest bezpłatny, ale trzeba mieć wejściówkę. Wejściówki wydaje kasa Kina Domu Sztuki w piątek od godz. 16, w tygodniu poprzedzającym dane wydarzenie.

I tak: 14 listopada o godz. 19 Jan Peszek zagra monodram "Minetti. Portret artysty z czasów starości" według Thomasa Bernharda, o aktorze, który mimo upływu lat nie traci wiary w teatr. Na ten spektakl wejściówki wydawano już 6 listopada. 21 listopada o godz. 19 odbędzie się wieczór "Mówienie wierszem Zapasiewicza". Olga Sawicka, partnerka Kolbergera z inauguracyjnego przedstawienia, opowie Janowi Bończy-Szabłowskiemu o kulisach powstania sceny, a ze studentami Akademii Teatralnej przeczyta wiersze cenione przez pierwszego dyrektora teatru. Wejściówki będą wydawane 13 listopada.

28 listopada o godz. 19 Gabriela Muskała zagra monodram "Podróż do Buenos Aires", napisany z siostrą Moniką, o starości i zanikającej pamięci. Wejściówki od 20 listopada. Jubileusz zamknie 5 grudnia o godz. 16 "Apetyt na czereśnie", tym razem z Marią Niklińską i Rafałem Olbrychskim, z Leną Ledoff przy fortepianie i w adaptacji Anny Seniuk. Wejściówki na ten spektakl będą do odebrania 27 listopada.

Po 40 latach Osiecka wróci na scenę, od której zaczęła się historia ursynowskiego teatru.

Masz zdjęcia Ursynowa sprzed lat? Przekaż je nam w celu publikacji! Dzięki Tobie ujrzą światło dzienne i przyczynią się do budowania opowieści o historii naszej dzielnicy. Kontakt: [email protected]