“Traktują las jak park”. Pracownik Lasów Miejskich o tym, co robimy w rezerwacie

Ktoś podpalił przenośną toaletę, ktoś inny palił na polanie coś, co dymiło jak opony, a w gęstwinie stał mężczyzna z lornetką. To nie scenariusz kryminału, tylko codzienność Lasu Kabackiego widziana oczami Bartosza Popczyńskiego z Lasów Miejskich Warszawy. Dlaczego po zmroku jeździ po rezerwacie bez latarki?

Bartosz Popczyński od jedenastu lat pracuje w Lesie Kabackim, w Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich Warszawy. Na co dzień uczy, jak zachowywać się w lesie, ale widzi też jego drugą stronę: psy puszczane luzem, ścieżki wydeptywane na skróty i nocne imprezy na polanie ogniskowej. Opowiada nam, z czym mierzą się pracownicy rezerwatu.

Dla spacerowiczów Las Kabacki to idealne miejsce na weekend. A dla was?

Myślę, że Las Kabacki jest powszechnie znany jako ciekawe miejsce rekreacji. Jednak dla nas, pracowników, jest też momentami trudnym lasem. Prowadzenie jakichkolwiek prac gospodarczych jest bardzo problematyczne, bo ludziom się to nie podoba. Często różnym pracom towarzyszy oburzenie odwiedzających.

Z drugiej strony patrząc, ludzie nie chcą respektować obowiązujących tutaj zasad. Traktują las jako park albo jakiś tam lasek, jak każdy inny, zapominając o tym, że jest to rezerwat przyrody. Rządzi się on zupełnie innymi prawami - w kategoriach ochrony przyrody jest drugą z najważniejszych form ochrony przyrody w Polsce, zaraz po parku narodowym, dlatego powinien być szczególnie chroniony i szanowany, a ludzie niestety bardzo mocno to lekceważą.

Las Kabacki uchodzi momentami za trudny do pracy, szczególnie dla pracowników zakładu usług leśnych, którzy wykonują tutaj różne prace gospodarcze i muszą uważać, żeby ktoś nie wszedł, bo pomimo rozwieszanych taśm ochronnych ludzie i tak chodzą, gdzie chcą, a jak wiadomo, może to być bardzo niebezpieczne.

"Mój pies jest grzeczny"

Najczęstszy grzech spacerowiczów to psy bez smyczy?

Oczywiście, psy są bezustannie spuszczane ze smyczy, to jest akurat codzienność.

Do rezerwatów przyrody nie można wchodzić z psami, chyba że w planie ochrony zostały przewidziane takie miejsca. Ludzie absolutnie nie respektują tego zakazu i zawsze mają argumenty ich usprawiedliwiające, np. "mój pies jest grzeczny", "a bo ja nie mam gdzie z nim wychodzić". Wiele razy widziałem, że właściciel nie miał całkowitej kontroli nad zwierzęciem w przypadku pojawienia się dzikiego zwierzęcia w pobliżu. Często sytuacja taka kończy się pogonią psa za sarną, dzikiem czy wiewiórką. Wtedy właściciel usilnie nawołuje psa, ale ten, wiedziony instynktem, jest zupełnie głuchy na wołania właściciela. Generuje to tylko stres przede wszystkim u zwierzęcia, u właściciela, a czasami również u pupila, który w przypadku spotkania z dzikami może być przez nie zaatakowany.

Dodam tylko, że przy spotkaniu z dzikiem nasz pies jest na straconej pozycji - może zostać poważnie zraniony lub nawet zabity.

Jak reagują, kiedy zwraca im Pan uwagę?

Bywa, że ludzie potrafią być niemili czy nawet agresywni, ale oczywiście są też pozytywne przypadki. Czasami na zwrócenie uwagi ludzie odpowiadają: "aha, to nie wiedziałem, przepraszam, już tak nie będę robił", ale to niestety jest rzadkość. Reakcje ludzi są nieprzewidywalne, często uważają, że niepotrzebnie zwraca się im uwagę, bo oni wiedzą lepiej, co mogą robić w lesie.

W momencie, gdy pies jest na smyczy, to wiadomo, że nie pobiegnie do dzikiego zwierzęcia czy chociażby nie wbiegnie rowerzyście pod koła, bo i takie sytuacje widywałem lub byłem ich uczestnikiem. Problem pojawia się, kiedy właściciel nie ma żadnej kontroli nad pupilem. Wspomnę, że ustawa o lasach zabrania puszczania psów luzem w lesie nie tylko w rezerwatach.

Często zdarza się tak, że mimo zwrócenia uwagi te same osoby ponownie wchodzą z nimi do lasu. Mają świadomość, że łamią zakaz, natomiast nie robi to na nich żadnego wrażenia. Nasze argumenty nie mają znaczenia i do nich nie docierają. Mam wrażenie, że ludzie uważają zakazy za uprzykrzanie im życia, tymczasem są one wprowadzone z konkretnych powodów i mają swoje uzasadnienie.

To co w końcu do nich trafia?

Tak naprawdę dopiero taka problematyczna sytuacja jest w stanie w jakiś sposób otworzyć oczy właścicielom psów. Zwykłe zwrócenie uwagi, wytłumaczenie problemu zwykle nic nie daje. Mogę to skwitować tak, że bardzo często niewiedza powoduje szkody w naturze. Jeśli człowiek nie słucha moich argumentów i wie lepiej, ja jestem w takiej sytuacji bezradny. Jedynie pozostaje nadzieja, że świadomość wśród ludzi w końcu urośnie na skutek chociażby działań edukacyjnych, którymi zajmuję się na co dzień.

Las zadeptywany... przedeptami

Przez lata pracy w Lesie Kabackim widzi Pan jakąś zmianę?

Na pewno świadomość rośnie, jednak wymaga to czasu, wydaje mi się, że to będą zmiany pokoleniowe. Następują one bardzo wolno. Przede wszystkim mamy większą świadomość dotyczącą segregacji śmieci czy nawet dokarmiania kaczek, często już dzieci wiedzą, że nie powinno się karmić ptaków chlebem.

W ciągu moich jedenastu lat pracy w Lesie Kabackim zauważyłem, że pojawiło się wiele nowych przedeptów, czyli wydeptanych ścieżek poza wyznaczonymi szlakami. Moim zdaniem jest ich o wiele więcej niż kilka lat temu, ponieważ od przedeptów tworzone są kolejne i tak po latach z jednego powstaje cała sieć. Niestety las jest częściowo zadeptywany i jest to dużym problemem.

Las Kabacki wielu Ursynowianom kojarzy się z dzikami. Jest ich tu za dużo?

Problem dotyczy samego terenu miasta zurbanizowanego, natomiast tutaj w Lesie Kabackim dziki oczywiście przebywają, ale jest to ich naturalne miejsce. One po prostu tutaj żyją i to jest najlepsze miejsce dla nich. Wiadomo, przemieszczają się i wychodzą z lasu np. na Ursynów, Mokotów. We wszystkich praktycznie dzielnicach są już obecne, jest to więc problem ogólnowarszawski, powiedziałbym nawet, że ogólnoeuropejski. Być może nawet ogólnoświatowy.

W innych rejonach świata dzik, poza swoim naturalnym zasięgiem występowania, jest uznawany za gatunek inwazyjny. To, co my mamy z dzikami w Warszawie, występuje również w innych regionach Europy. Przykładem mogą być takie miasta jak Berlin, Barcelona czy Rzym.

Da się coś zrobić z dzikami, które wychodzą z lasu na osiedla?

Problem leży w tym, że nikt nie wymyślił żadnej rozsądnej i skutecznej metody walki z dzikami. Nawet nie chodzi tutaj o walkę, ale po prostu rozwiązanie problemu. Przez to właśnie są kontrowersyjne odłowy z uśmierceniem, które mają ograniczyć ich liczbę. Takie rozwiązanie problemu jest krótkotrwałe i raczej nie przynosi długotrwałych rezultatów.

Przede wszystkim trzeba pamiętać o tym, że są dziki, które żyją głównie w lasach, ale możemy też mówić już o dzikach miejskich, które mogły przyjść na świat w mieście, tym samym dostosowując się do funkcjonowania w nim. Mimo wszystko są to jednak trochę inne dziki. Trzeba zawsze pamiętać o tym, że one są w ciągłym ruchu, przemieszczają się w poszukiwaniu jedzenia. Tam, gdzie pożywienie, tam jest dzik, a tego w dużych miastach nie brakuje i w dodatku czasami jest do niego łatwy dostęp, z czego chętnie korzystają.

Zaatakował Pana kiedyś dzik?

Nigdy w życiu nie miałem żadnych problemów z dzikami. Zdarzało mi się naprawdę blisko do nich podchodzić, zarówno do jednego osobnika, jak i do grupy, czyli lochy z młodymi, jednak zaznaczę, że zawsze robię to bardzo cicho, tak żeby mnie nie usłyszały. Regularnie je nagrywam. Mam kamery porozstawiane po lesie, które dostarczają dużo wiedzy o ich zachowaniu. Gdy spotykam je twarzą w twarz, powiedziałbym, że to są nawet pozytywne sytuacje. Oczywiście pomijając te, kiedy nagle z krzaków wyskoczy jakiś spłoszony osobnik, bo mnie usłyszał. Jednak to są sytuacje nagłe, nieoczekiwane, więc nawet kogoś, na kim nie robią dużego wrażenia, mogą przestraszyć.

Dziki są napiętnowane, dlatego że często ich zamiary są źle odczytywane przez ludzi, którzy myślą, że zwierzę atakuje, a tak naprawdę chce tylko podejść bliżej. Po co dzik to robi? Odpowiedź jest prosta - słabo widzi, zatem, aby się przyjrzeć z bliska człowiekowi, musi podejść. Chce się po prostu zorientować, co stanęło mu na drodze albo co jest powodem hałasu. W takiej sytuacji musi po prostu podejść bliżej, prosta sprawa. Takie podejście już można zinterpretować jako atak.

Co zrobić, gdy dzik stanie nam na drodze?

Przede wszystkim trzeba zachować spokój. To jest w ogóle podstawowa zasada przy obcowaniu z dzikimi zwierzętami. Spokój, nie panikować i nie próbować się do nich zbliżać. Chwilę wcześniej mówiłem, że zdarza mi się podchodzić do dzików, ale robię to w taki sposób, że często nawet nie wiedzą, że jestem obok nich, więc nie ma tutaj żadnego niebezpieczeństwa.

Zupełnie inna sytuacja jest na ulicy, gdzie dziki widzą, że ludzie są w pobliżu, podchodzenie do nich w takim momencie jest złym pomysłem. Nigdy nie wiadomo, jak zareaguje dzikie zwierzę w kontakcie z człowiekiem. Oczywiście może wtedy podejść i nawet czasami człowieka drasnąć, ale może w ogóle na niego nie zwrócić uwagi. Nie ma co ryzykować własnym zdrowiem, po co się narażać. Nie podchodzimy, tylko ze spokojem wycofujemy się, żeby nie stresować zwierzęcia. To już jest duża część sukcesu, aby do żadnej stresowej sytuacji w ogóle nie doszło.

Spalona toaleta i dym jak z opon

Las Kabacki ma wśród pracowników opinię miejsca, w którym dzieją się dziwne rzeczy...

Oczywiście, dziwne rzeczy zdarzają się, ale ze względu na chuligańskie wybryki.

Na przykład?

Na skraju Lasu Kabackiego znajduje się polana ogniskowa. Jest ona bardzo ważnym miejscem, powiedzmy, wypoczynku, chociaż nie wiem, czy jest to dobre określenie, bo, szczerze mówiąc, nie wiem, czy tam można odpocząć, zwłaszcza w ciepły dzień, kiedy jest mnóstwo ludzi generujących duży hałas, którym towarzyszą kłęby dymu. Zależy to od człowieka. W każdym razie ludzie przyjeżdżają tu po to, żeby odpocząć lub poimprezować, i czasami naprawdę przesadzają - mieliśmy przypadek, że ktoś podpalił przenośną toaletę, która całkowicie spłonęła.

W tym roku bardzo mocno dostrzegamy, że ludzie przechodzą przez płotek, który odgradza drogę i odgranicza polanę od reszty lasu. Przez takie działanie runo leśne zostało totalnie zniszczone, zadeptane, zrobiło się tam klepisko. Polana ogniskowa na pewno uchodzi za miejsce, w którym dzieją się dziwne rzeczy. Tak jak mówię, na pograniczu chuligaństwa, wandalizmu i wybryków imprezowych.

Raz byłem świadkiem, że ludzie rozpalili na polanie ognisko. Nie wiem, czym oni palili, ale uniosły się czarne kłęby dymu, jak przy paleniu opon. Nie miałem żadnych wątpliwości, żeby sytuację zgłosić na policję, co niezwłocznie uczyniłem.

Nocą po lesie bez latarki

Po zmroku Las Kabacki jest bezpieczny?

Ja sporo spaceruję w Lesie Kabackim po zmroku lub jeżdżę na rowerze. Właściwie to w lesie obawiam się tylko dwóch rzeczy. Pierwszą są spadające gałęzie z drzew - nigdy nie wiadomo, czy nie wylądują człowiekowi na głowie. Ludzie często zupełnie nie zdają sobie sprawy z tego zagrożenia. Widziałem już wiele takich sytuacji i nawet mała gałąź potrafi zrobić krzywdę. Druga sprawa to ludzie, nigdy nie wiadomo, czego się spodziewać po drugim człowieku, dlatego wiele osób nie wchodzi do lasu po zmroku.

Warto również zaznaczyć, że gdy jest ciemno, pojawia się więcej zwierząt, dlatego z latarki korzystam tylko w ostateczności, zwykle poruszam się po ciemku bez światła. Dzięki temu można liczyć na ciekawe spotkania - kiedyś nawet sowa zerwała się około pięciu metrów przed moim rowerem.

Ludzie niestety potrafią zachowywać się bardzo dziwnie. Gdy jest ciemno, nie widać twarzy, dłoni, a czasami nawet zarysu sylwetki. Nigdy nie wiadomo, kto ma jakie zamiary. Na pewno trzeba być wyczulonym na takie sytuacje.

Miałem raz dziwną sytuację, kiedy już po zmroku jechałem rowerem przez Las Kabacki. To był chyba listopad. Jechałem bez zapalonych świateł, aby nie straszyć zwierząt. Zresztą wzrok przyzwyczaja się do ciemności, więc nie ma takiej potrzeby, żeby zaśmiecać las światłem. W każdym razie było ciemno. Przed sobą zobaczyłem biegnącego mężczyznę. Wykonywał on bardzo dziwne ruchy. W pewnym momencie, jak już się do niego zbliżyłem, zaczął dreptać bardzo szybko w miejscu. Próbował też ominąć mnie łukiem, trochę jakby się mnie bał. Dziwne to było zachowanie. Zacząłem mocniej pedałować, żeby jak najszybciej się oddalić. Było to na tyle nienaturalne dla zwykłego spacerowicza czy biegacza, że poczułem się bardzo niekomfortowo w obecności tego człowieka.

Przypomniała mi się jeszcze jedna niekomfortowa sytuacja. Było to takie miejsce, w którym nie powinno nikogo być, bo nie przebiegał tamtędy żaden szlak. Pamiętam, że wtedy zauważyłem gdzieś daleko w lesie człowieka, który obserwował mnie przez lornetkę. Zacząłem do niego mówić, że nie powinien tutaj chodzić i żeby odszedł. Ku mojemu zdziwieniu zaczął on nagle uciekać. Być może bał się jakiegoś mandatu, ale mimo wszystko było to dla mnie dziwne. Pamiętam też jeszcze jedną dziwną sytuację. Wracałem wtedy akurat przez las do domu, kiedy zauważyłem radiowóz. Zatrzymałem się przy nim i od razu powiedziałem, że jestem pracownikiem Lasów Miejskich - wtedy policjanci inaczej ze mną rozmawiają. Powiedzieli mi wtedy, że szukają jakiegoś obcokrajowca z Dalekiego Wschodu. Policjanci dostali informację, że chce on popełnić samobójstwo w Lesie Kabackim, a oni przyjechali go powstrzymać. Pytali mnie, czy nie widziałem kogoś takiego.

Wy też musicie czasem wzywać służby?

Zdarza się. Ze dwa lata temu, właśnie à propos polany, mieliśmy dziwną sytuację. Zaczęły się dymić sterty gałęzi. Z kolegą pojechaliśmy i wylaliśmy sporo wody na miejsce, z którego wydobywał się dym, ale to nie pomogło. Musieliśmy wezwać straż pożarną, bo nie udało nam się tego ugasić. Nie wiemy, czy to było podpalenie, czy samozapłon.

Dziękuję za rozmowę.