Masakra na klatce schodowej. Wstrząsająca historia profesora z SGGW

Na Ursynowie już zaczęły się pierwsze obchody rocznicy Powstania Warszawskiego. Na starym kampusie przy ul. Nowoursynowskiej rektor SGGW złożył kwiaty pod tablicą upamiętniającą poległych pracowników i studentów uczelni. Zginęło ich aż 58 - w tym czterech profesorów. Historia ich śmierci wciąż potrafi zmrozić krew w żyłach.

Uroczystość odbyła się na Starym Kampusie SGGW przy Nowoursynowskiej. Rektor uczelni, prof. dr hab. Michał Zasada, złożył kwiaty pod tablicą upamiętniającą pracowników i studentów, którzy zginęli i zostali zamordowani podczas II wojny światowej. To już tradycja - uczelnia wraca pod tę tablicę co roku, na dzień przed godziną „W".

W Powstaniu Warszawskim zginęło 58 przedstawicieli SGGW: profesorów, pracowników, studentów i wychowanków naszej uczelni. Wielu innych związanych z SGGW brało udział w walce o wolność ojczyzny. Pamięć o ich poświęceniu jest częścią historii naszej społeczności akademickiej.

- informuje Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego.

Na tablicach w Auli Kryształowej wyryto łącznie 453 nazwiska - ofiar całej wojny. Z tego kilkadziesiąt to ludzie, którzy zginęli w ciągu zaledwie 63 dni powstańczych walk. Wielu z nich nie doczekało nawet połowy sierpnia.

Czterech profesorów. Cztery bardzo różne śmierci

Wśród poległych znalazło się czterech profesorów SGGW, i żaden z nich nie zginął z bronią w ręku na barykadzie. Ich historie to raczej mroczna kronika tego, co Niemcy robili w powstańczej Warszawie z cywilami.

Profesor botaniki Seweryn Dziubałtowski został śmiertelnie rażony odłamkiem granatu 23 sierpnia. Profesor sadownictwa Włodzimierz Gorjaczkowski zginął już w pierwszych dniach zrywu - rozstrzelany razem z grupą profesorów Uniwersytetu Warszawskiego. Profesor ekonomiki rolnictwa Wacław Ponikowski zginął 26 września na Mokotowie.

Najbardziej wstrząsająca jest jednak historia profesora zoologii Romana Kuntzego. W latach 1940-1944 w jego mieszkaniu na rogu Madalińskiego i Kazimierzowskiej działało tajne nauczanie. Studenci przychodzili tam na wykłady wprost pod nosem okupanta. Profesor zginął 22 sierpnia 1944 roku podczas masakry, którą Niemcy urządzili na klatce schodowej jego własnego domu. Jego żonę rozstrzelano cztery dni wcześniej.

Brawurowa akcja przy Rakowieckiej

O SGGW w powstaniu przypomina też inna tablica - wmurowana w ścianę dawnego pawilonu II uczelni przy ulicy Rakowieckiej. Upamiętnia ona 3. Kompanię Szturmową „Felek" z pułku AK „Baszta", która w pierwszych dniach sierpnia 1944 roku przeprowadziła brawurową akcję odbicia uczelnianych budynków z niemieckich rąk.

Nie było to przypadkowe miejsce. W czasie wojny w Gmachu Chemii Niemcy urządzili filię Rolniczego Zakładu Badawczego Gubernatorstwa w Puławach, a w pawilonie II kwaterowały oddziały Luftwaffe. Uczelnia była więc formalnie zamknięta, a jej mury zajęte przez okupanta. Od lat pod tablicą znicze zapalają przedstawiciele Stowarzyszenia Wychowanków SGGW.

Kolejne miejsce pamięci to dom przy ulicy Kieleckiej 46, gdzie mieszkał prof. Jan Miklaszewski, rektor SGGW w latach 1936–1939. Należał do konspiracyjnego „Zespołu Piątki", powołanego przez podziemie do organizowania tajnego szkolnictwa. Zmarł z wycieńczenia w 1945 roku, tuż po wojnie, o którą walczył swoim sposobem - ucząc.

Nie tylko profesorowie. Zginęli też najmłodsi

Lista poległych to jednak przede wszystkim studenci i absolwenci. Z 58 ofiar aż niemal 50 to wychowankowie i studenci uczelni.

Wśród nich Janina Augustyńska, która nie dożyła nawet 24. urodzin. Uczennica Miejskiej Szkoły Ogrodniczo-Rolniczej i tajnych kompletów SGGW, pracownica cywilna Wojskowej Służby Społecznej - zginęła w powstaniu, pełniąc wyznaczone jej obowiązki.

Był też Stefan Leonidas Bock, inżynier leśnik z dyplomem SGGW z 1925 roku, przed wojną nadleśniczy i dyrektor szkoły dla leśników. W powstaniu walczył w zgrupowaniu „Żywiciel" - poległ 24 sierpnia, mając 50 lat.

I Andrzej Chrzanowski „Marek 2", który dyplom inżyniera rolnika odebrał zaledwie w lipcu 1939 roku - dosłownie na kilka tygodni przed wybuchem wojny. Zginął jako starszy strzelec zgrupowania „Kryska" 16 sierpnia 1944 roku, na rogu Rozbrat i Łazienkowskiej. Miał 28 lat.

Wśród ofiar znalazł się też Henryk Chmielewski, starszy asystent Zakładu Chemii Rolnej, który przez cztery lata okupacji prowadził tajne wykłady i seminaria dla studentów SGGW. Rozstrzelano go w czasie powstania.

Powstaniec, który po wojnie został profesorem SGGW

Nie wszyscy powstańcy związani z uczelnią zginęli. Najbardziej znanym z tych, którzy przeżyli, jest prof. Leszek Żukowski ps. „Antek" - harcerz Szarych Szeregów i żołnierz AK, który w 1944 roku miał zaledwie 15 lat.

Walczył jako łącznik i strzelec w batalionach „Chrobry I" oraz „Łukasiński" na Woli i Starym Mieście, w rejonie Ogrodu Krasińskiego, Arsenału i Pasażu Simonsa. Poprowadził oddział z Woli na barykadę przy Żelaznej, a na Stare Miasto dotarł już ze zdobytym po drodze karabinem. Gdy jego oddział przechodził kanałami do Śródmieścia, wraz z dwoma kolegami został na barykadzie, pozorując walkę. 2 września trafił w niemieckie ręce, a stamtąd - do obozu we Flossenbürgu, w którym przetrwał do kwietnia 1945 roku.

Do Polski wrócił dopiero w 1947 roku. Skończył Wydział Technologii Drewna SGGW, został profesorem nauk technicznych i dziekanem tego wydziału. Przez lata kierował też Zarządem Głównym Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej.

O tym, dlaczego przez dekady milczał o wojnie, mówił bez ogródek:

Przyjąłem zasadę, że nie mówię rodzinie o powstaniu i obozach. Z dwóch powodów: nie chciałem im zatruwać życia, a dwa – założyłem, że nikt mi nie będzie wierzył. Dla mnie to są rzeczy nieprawdopodobne. Człowiek, który tego nie przeżył, nie może w to uwierzyć.

- powiedział prof. Leszek Żukowski, mający dziś 97 lat.

Główne obchody rocznicy odbędą się 1 sierpnia. O godzinie 17 w całej Warszawie zawyją syreny. Na Ursynowie uroczystości rano pod tablicami przy Wyścigach, a o 17 przy ratuszu.