Jeże coraz gorzej śpią. Na Ursynowie powstaną kolejne „jeżowiska”

Kopiec liści o średnicy półtora metra, a wokół niski płotek, przez który nie przeciśnie się pies, ale bez trudu przejdzie jeż. Siedem takich schronień stanie do końca listopada w trzech ursynowskich parkach. To projekt z Budżetu Obywatelskiego, na który zagłosowało ponad 1,2 tys. mieszkańców. W sobotę ruszają też bezpłatne spotkania edukacyjne o jeżach.

Projekt nazywa się "Jeże na Ursynowie - stworzenie naturalnych schronień dla jeży oraz prelekcje dla mieszkańców". Składa się z dwóch części: budowy jeżowisk w parkach oraz spotkań edukacyjnych. Pierwsza prelekcja odbędzie się w sobotę 7 listopada w parku Jana Pawła II, kolejne w niedzielę 8 listopada w parku Polskich Wynalazców i w sobotę 21 listopada w parku im. Romana Kozłowskiego. Każda potrwa od godz. 10 do 12. Organizatorzy szczególnie zapraszają rodziny z dziećmi i miłośników przyrody.

Termin nie jest przypadkowy: autor projektu chciał, żeby spotkania odbyły się w okolicy 10 listopada, czyli Dnia Jeża.

Uczestnicy dowiedzą się na nich, jaką rolę jeże pełnią w miejskim ekosystemie i co im zagraża w mieście. Organizatorzy pokażą też, jak prawidłowo założyć i utrzymywać jeżowisko oraz jak pomagać zwierzętom, żeby im nie zaszkodzić. Na spotkaniach rozdawane będą materiały edukacyjne o jeżach.

Chcemy, aby Ursynów był dzielnicą przyjazną dzikim zwierzętom, które są ważną częścią miejskiego ekosystemu. Jeże potrzebują naszej uwagi i odpowiednich warunków do życia, a nawet niewielkie działania mogą realnie pomóc w ich ochronie.

- mówi zastępca burmistrza Ursynowa Cezary Holdenmajer.

Półtora metra liści i gałęzi

W ramach projektu powstaną także jeżowiska - w tych samych parkach, w których odbędą się prelekcje. Cztery staną w parku im. Romana Kozłowskiego, dwa w parku Jana Pawła II i jedno w parku Polskich Wynalazców.

Każdy taki kopiec ma mieć ok. 1,5 metrów średnicy i od 50 do 80 cm wysokości. Ułożony zostanie z gałęzi, liści i drobnych resztek roślin, także tych z bieżącej pielęgnacji zieleni. Kopczyki mają powstać w zacisznych miejscach przy drzewach i krzewach, być stabilne i nie rozsypywać się na deszczu i wietrze.

Każde jeżowisko otoczy niskie, naturalne ogrodzenie o wysokości od 30 do 50 cm, które nie wpuści do środka psów i innych większych zwierząt domowych. Jeż ma natomiast wchodzić swobodnie przez przejścia przy gruncie.

Projekt zgłosił mieszkaniec Michał Osowski. Wyjaśnia w nim, że jeże zjadają ślimaki, owady i gryzonie, więc w parkach i ogrodach mniej potrzeba chemicznych środków ochrony roślin.

Populacja jeży w Warszawie maleje, bo zwierzęta tracą siedliska, giną pod kołami samochodów i trują się. Jeże nie boją się pszczół ani os, a nawet potrafią zniszczyć gniazdo szerszeni i zjeść jego mieszkańców, nie zważając na ukąszenia.

- przekonuje Osowski.

Projekt wygrał w 12. edycji Budżetu Obywatelskiego, w której mieszkańcy głosowali latem 2025 roku na pomysły do realizacji w 2026 roku. W obszarze lokalnym, obejmującym Ursynów Północny, Ursynów-Centrum, Stary Służew i Stary Imielin, zdobył 1270 głosów, najwięcej ze wszystkich w tym rejonie. Będzie on kosztował nieco ponad 30 tys. Z czego 20 tys. kopczyki. Siedem jeżowisk ma być gotowych do 30 listopada.

Jeże śpią coraz gorzej

Jeżowiska nie są fanaberią. Ciepłe jesienie i zimy z odwilżami rozregulowują jeżom sen zimowy, a każda pobudka kosztuje je cenną energię. Lekarka weterynarii Patrycja K. Woszczyło z Katedry Zoologii Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu zauważa, że cykl, w którym jeże zasypiają, gdy kończy się pokarm, przestał działać jak dawniej.

- Widzimy taką tendencję, że jeże zasypiają i budzą się coraz wcześniej - mówi ekspertka, cytowana przez serwis Zielona Interia.

Jeże, które urodziły się późną jesienią, mają według niej niewielkie szanse na przetrwanie. Zbyt wczesne przebudzenie bywa śmiertelne także dla dorosłych zwierząt. Małgorzata Gafka, lekarka weterynarii z Pomorskiego Ośrodka Rehabilitacji Dzikich Zwierząt "Ostoja", wyjaśnia, że wychodzenie ze snu zimowego zużywa zapasy tłuszczu, na których jeż ma dotrwać do wiosny.

Wydatek energetyczny, związany z wychodzeniem ze stanu hibernacji jest na tyle duży, że zapasy zostają wyczerpane. Gdy po odwilży nagle chwyci mróz, jeże stają się najbardziej narażone i często w takich okolicznościach giną.

- mówi Małgorzata Gafka.

Specjaliści radzą więc nie przeszkadzać zwierzętom. Przestrzegają też przed dokarmianiem jeży jesienią, bo opóźnia to ich zasypianie, i przed ruszaniem stert liści. - Teraz już lepiej nie ruszać kopczyków starych liści, bo może to być lokum jeża. Lepiej poczekać z porządkami w ogrodzie do wiosny, kiedy nasi mali sąsiedzi się obudzą. Zimą jeża w ruchu najlepiej zgłosić specjalistom. Trzymanie go w domu na własną rękę jest niedozwolone.

Azyle, tablice i znaki drogowe

Kolczaści mieszkańcy Ursynowa mają w dzielnicy wielu sympatyków. Od 2019 roku urząd prowadzi rejestr siedlisk jeży. Mieszkańcy mogą zgłaszać takie miejsca przez aplikację lub portal Warszawa 19115, w zakładce "MASZ POMYSŁ", z dopiskiem "Ursynów - jeże".

W 2021 roku, w ramach projektu "Chrońmy jeże" z budżetu obywatelskiego, przy ulicach stanęły znaki ostrzegające kierowców przed jeżami. Tej samej jesieni w Parku im. Romana Kozłowskiego, w Parku Jana Pawła II i w Parku przy Bażantarni urząd urządził cztery azyle, czyli wygrodzone miejsca pełne liści, w których jeże mogą przezimować. Rok później, w ramach projektu "Ursynów przyjazny Jeżom!", w tych trzech parkach posadzono krzewy i ustawiono tablice edukacyjne o jeżach.

Prelekcje "Jeże na Ursynowie" (godz. 10-12, udział bezpłatny):

• sobota 7 listopada - Park Jana Pawła II,
• niedziela 8 listopada - Park Polskich Wynalazców,
• sobota 21 listopada - Park im. Romana Kozłowskiego.