Tu prawie każdy grób nie ma imienia. Morze zniczy w kwaterze żołnierskiej w Pyrach

Na cmentarzu w Pyrach najjaśniej płonęły znicze w kwaterze wojennej. Ursynowianie zapalali je na mogiłach żołnierzy, powstańców i partyzantów ekshumowanych z Lasu Kabackiego. Wielu zatrzymywało się też przy symbolicznym grobie ofiar sowieckiego nalotu na Pyry ze stycznia 1945 roku.

Od rana na cmentarz parafialny w Pyrach przy ul. Farbiarskiej ciągnęły tłumy. Po wizycie przy grobach bliskich wiele rodzin szło jeszcze w jedno miejsce, do kwatery wojennej. Między rzędami jasnych granitowych krzyży zapłonęło mnóstwo zniczy, podobnie jak przy wysokim krzyżu przy wejściu do kwatery i przy pamiątkowym głazie, obłożonym kwiatami, z biało-czerwoną flagą.

Przy grobach rodzice tłumaczyli dzieciom, kto tu leży. Dzieci dopytywały, dlaczego na tylu płytach zamiast imienia i nazwiska jest napis "Żołnierz nieznany".

"Ekshumowany z Lasu Kabackiego"

Cmentarz w Pyrach powstał w połowie 1945 roku, razem z tworzącą się parafią Świętych Apostołów Piotra i Pawła. Poświęcono go 24 marca 1946 roku. Od początku trafiali tu ci, których wojna zostawiła w okolicznych lasach.

Na cmentarzu znajdują się mogiły 125 żołnierzy Wojska Polskiego oraz Powstańców Warszawskich, ekshumowanych z masowych grobów znajdujących się w Lesie Kabackim. Spośród pochowanych w masowych grobach ofiar tylko 11 osób jest rozpoznanych.

- czytamy na stronie parafii.

W kwaterze leżą obrońcy Warszawy z września 1939 roku, powstańcy i żołnierze podziemia. Na nagrobkach rozpoznanych powtarza się ta sama formuła "ekshumowany z Lasu Kabackiego". Józef Feliks Sosnowski urodził się 21 lutego 1907 roku i zginął 6 sierpnia 1944 roku w Powstaniu Warszawskim. Przy Jakubie Zeniszu wyryto tylko rok śmierci, 1943, i słowo "partyzant". Na zdecydowanej większości płyt nie ma jednak żadnych danych.

Las Kabacki był w czasie okupacji także miejscem potajemnych egzekucji. Niemcy rozstrzeliwali tam głównie więźniów Pawiaka, a największa egzekucja odbyła się 4 czerwca 1942 roku. Groby starannie zamaskowano, ale w 1946 roku wskazali je pracownicy nadleśnictwa Kabaty. Kwatera wojenna w Pyrach jest od 1989 roku wpisana do rejestru zabytków.

Nalot w dniu "wyzwolenia"

Wśród krzyży na pyrskiej nekropolii znajduje się też symboliczna mogiła ofiar sowieckiego nalotu na Pyry z 17 stycznia 1945 roku. Na płycie wyryto napis "Żołnierz nieznany", a pod nim informacja: "Symbolicznie pamięci mieszkańców i żołnierzy 1 AWP poległych i rannych na stacji kolejki w Pyrach podczas sowieckiego nalotu 17 stycznia 1945 r.".

Tego dnia od strony Piaseczna w kierunku Warszawy szły czołgi 1. Warszawskiej Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki. Mieszkańcy Pyr i uciekinierzy z Warszawy tłumnie wyszli na Puławską, w okolice stacji kolejki wąskotorowej, żeby powitać polskich żołnierzy. Nagle nad zebranymi pojawiły się sowieckie myśliwce i zaczęły strzelać do tłumu. - Zniżają się i z karabinów maszynowych zaczynają [strzelać]… A tam było tysiące ludzi! - wspominała w relacji dla Muzeum Powstania Warszawskiego Krystyna Krasnosielska.

Ostrzał przerwała dopiero raca wystrzelona przez dowódcę żołnierzy. Rannych mieszkańcy wieźli furmankami do szpitala w Piasecznie, ale nie wszyscy dojechali żywi. Według Tomasza Ziemskiego, pasjonata historii Zielonego Ursynowa, zginęło sześć osób, m.in. dziewięcioletni Wiesio Winciorek i 17-letnia Zofia Konopnicka z Pyr, Mieczysław Maliszewski z Imielina i Władysław Krupa z Dawid. Część ofiar pochowano na cmentarzu w Pyrach. O tragedii przypominaliśmy w styczniu, w 81. rocznicę masakry w Pyrach.

- Ponieważ moi rodzice są pochowani w Pyrach, to przechodzę koło tego miejsca, gdzie tych wszystkich zabitych pochowano. Przechodzę i zawsze zapalam lampkę, bo ja to pamiętam - mówiła jedna z uczestniczek tamtych wydarzeń.

::photoreport{"type":"check-for-article","item":"7003"}