Henkel czy Jola? Aleksander Kwaśniewski na Ursynowie o przypadku i karierze

Półtorej godziny anegdot, wspomnień i żywej polityki. Aleksander Kwaśniewski zamknął w sobotę Festiwal Nowe Oświecenie w Ursynowskim Centrum Kultury "Alternatywy". Były prezydent wspominał kawalerkę na Polinezyjskiej, cenzurę w PRL i nocne rozmowy z Lechem Kaczyńskim, a o dzisiejszej polityce mówił bez złudzeń.

Spotkanie "Droga do życiowej mądrości" z były prezydentem było ostatnią debatą piątej, jubileuszowej edycji festiwalu "Nowe Oświecenie". Przez osiem dni, od 17 do 24 października, goście UCK zastanawiali się, co dalej z inteligencją, zarówno tą ludzką, jak i sztuczną. Na Ursynów przyjechali m.in. Jerzy Skolimowski, Magdalena Środa, Stefan Chwin, Kazimiera Szczuka, Chris Niedenthal, Witold Szabłowski i Bartosz Węglarczyk.

Sobotnią rozmowę Aleksander Kwaśniewski zaczął od wątku, który publiczność przyjęła z dużą sympatią. Ursynów był jego pierwszym warszawskim adresem. Gdy wraz z żoną Jolantą przeprowadził się z Gdańska do stolicy, najpierw mieszkali chwilę w hotelu ZHP przy ul. Konopnickiej, a potem dostali kawalerkę przy ul. Polinezyjskiej 12. Niedawno do niej wrócił, bo Amazon kręci czteroodcinkowy serial o rodzinie Kwaśniewskich.

Muszę powiedzieć, że wszystkie wyobrażenia zostały silnie nadwyrężone, dlatego że uważałem, że to było dużo większe mieszkanie. Widok miałem bardziej przestronny, a dzisiaj wyrosły tam duże drzewa przez te lata i nic nie widać. Po raz kolejny zrozumiałem, że wspomnienia trzeba chronić, zachowywać i nie konfrontować.

- opowiadał były prezydent.

Henkel czy Jola?

Prowadzący rozmowę Konrad Piasecki z TVN24 rozpoczął od "Przypadku" Krzysztofa Kieślowskiego - filmu, w którym los bohatera zależy od tego, czy zdąży wskoczyć do pociągu. Kwaśniewski przyznał, że przypadek docenia, a swój "pociąg" widzi w Gdańsku. Studia na Wydziale Ekonomicznym Uniwersytetu Gdańskiego zaczął w 1973 roku, w optymistycznym okresie Gierka. Rok później pojechał pierwszy raz na Zachód, do Londynu, gdzie znajomy ojca załatwił mu pracę "oczywiście nielegalną". Różnica między Anglią a Polską była dla niego szokiem i według niego to wtedy uwierzył, że system da się zmieniać od wewnątrz.

W 1977 roku, po praktyce w firmie Henkel w Wuppertalu, dostał propozycję pozostania na Zachodzie. Nie skorzystał, bo był już związany z Jolantą.

- Okazuje się, że miałem rację. Kim jest Henkel dzisiaj, a kim jest Jola - mówił przy śmiechu sali.

Wspominał też, że żona w młodości była harcerską drużynową braci Kurskich. - Jak spotykam Jarka Kurskiego, to mówię: witam połowiczny sukces wychowawczy mojej żony. Bo on się udał, a drugi nie - żartował.

Piasecki wyliczał: naczelny tygodnika "ITD" w wieku 27 lat, minister w wieku 31, szef PKOl w wieku 34, jedna z głównych postaci Okrągłego Stołu w wieku 35 i prezydent w wieku 41. Skąd taka kariera?

Pan powiedział, że mogę być nieskromny, więc powiem krótko: zdolny byłem

- odparował Kwaśniewski.

Zaraz dodał, że bez szczęścia ani rusz, i przywołał Kazimierza Górskiego, który wolał trenera ze szczęściem od trenera dobrze wykształconego. Zapewniał też, że naprawdę zabiegał tylko o dwa stanowiska: naczelnego "ITD" i szefa Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego. Przypomniał, że w przyszłym roku konstytucja z 1997 roku skończy 30 lat.

"Agonia" na ostatniej stronie

Najwięcej śmiechu wywołały wspomnienia z redakcji "ITD", w tym kłopoty z cenzurą przez zdjęcia nagich kobiet na ostatniej stronie. Problemem nie była jednak nagość, ale umierający jeden po drugim przywódcy Związku Radzieckiego.

Tygodnik szedł do druku z kilkutygodniowym wyprzedzeniem, więc gdy zmarł Breżniew, a w numerze była roznegliżowana dziewczyna, cenzura chciała wstrzymać nakład. Przy śmierci Andropowa redakcja była już przygotowana i zawczasu zmniejszyła zdjęcie. I wtedy wybuchła afera o recenzję radzieckiego filmu o Rasputinie, który nosił tytuł "Agonia". Na bocznych szpaltach czterech stron biegł czarny napis: "Agonia, Agonia, Agonia".

Mówię: ludzie kochani, radziecki film, uratował nas radziecki film! Więc dziewczyny same w sobie nie były problemem. Problemem był Związek Radziecki, jak zawsze.

- wspominał Kwaśniewski.

Opowiadał też anegdotę z początku lat 70. o psach biegających przez granicę z Czechosłowacją: polskie do Czech, żeby coś zjeść, czeskie do Polski, żeby poszczekać. Tłumaczył nią, że w PRL było więcej swobody niż u sąsiadów. Przywołał też rozmowę z prymasem Józefem Glempem. Pół żartem przekonywał go, że Kościół powinien zmienić zdanie o lewicy, bo jej politycy się nie rozwodzą. Według relacji Kwaśniewskiego prymas potem rzeczywiście powtórzył ten argument na posiedzeniu episkopatu.

"Musimy oglądać swoich następców"

Najtrudniejszy w jego życiu był moment po zakończeniu dziesięcioletniej prezydentury. Miał wtedy 51 lat i czuł pustkę. Z Billem Clintonem ustalili kiedyś, że były prezydent to "jednoosobowa organizacja pozarządowa", a jego los łączy wyzwolenie i frustrację.

Dlaczego frustracja? Bo musimy oglądać swoich następców. Ta definicja jest ważna do dzisiaj, bo oglądam swoich następców i przeżywam frustrację

- mówił.

Sala zareagowała tak żywo, że stwierdził, że jest tu wyraźne "zapotrzebowanie polityczne".

Ciepło wypowiadał się o Lechu Kaczyńskim, którego poznał w Gdańsku. Kaczyński uczył prawa pracy jego ówczesną narzeczoną, a dziś żonę od 47 lat. Przekazanie władzy w 2005 roku nazwał wzorowym, z kolacją i dobrym winem. Wspominał też nocną rozmowę, w której Kaczyński do trzeciej nad ranem próbował przypomnieć sobie węgierskie nazwisko koleżanki Jolanty z sopockiego klubu "Paragraf". O Andrzeju Dudzie mówił, że świetnie rozmawiało im się o nartach. O Karolu Nawrockim, prezydencie popieranym przez PiS: - Nie poznaliśmy się, na pewno się już nie poznamy.

Przyznał jednak, że Nawrocki ma "czystego talentu politycznego" więcej niż poprzednicy, i że ma też plan.

Plan polityczny Nawrockiego jest ewidentnie taki: doprowadzić do upadku koalicji demokratycznej, stworzyć większość prawicową po wyborach w 2027 roku, a on zgodnie z konstytucją będzie akuszerem tego, bo wyznacza premiera. I niejako tylnymi drzwiami będzie mógł wprowadzić system prezydencki. Tak się nie musi stać.

- ocenił Kwaśniewski.

Nie oszczędził też premiera Donalda Tuska. Docenił jego waleczność w kampanii, ale chciałby, żeby szef rządu "porządził trochę".

- Jak przyjdzie co do czego, i tak będziemy głosować na niego, bo na kogo. Ale mówiąc wprost, Donald Tusk nie należy do ludzi, którzy nas rozpieszczają wysoką jakością rządzenia - mówił.

Wg ostatniego sondażu Pollster dla "Super Expressu" 33% Polaków uznaje Kwaśniewskiego za najlepszego prezydenta - najwięcej spośród wszystkich w III RP.

Gość Festiwalu "Nowe Oświecenie" stwierdził, że w dzisiejszej, spolaryzowanej polityce by się nie odnalazł. - Dzisiaj im większy jesteś krzykacz, drań, tym masz większe szanse. Smutne to, ale tak to jest - powiedział. Apelował o powściągliwość, bo jego zdaniem nie można wysadzać mostów, "którymi trzeba kiedyś tam przejść".

Na pytanie, czy ma o coś żal do życia, odpowiedział, że gdyby miał, to przy swoim życiu, jako niewierzący, powinien zostać za to rażony gromem z jasnego nieba. Konrad Piasecki próbował jeszcze dociec, czy Kwaśniewski nie żałuje, że nie wybrał spokojniejszego zawodu, np. lekarza, jak chciał jego ojciec. Usłyszał, że rozmawia z człowiekiem, który przeprowadził Polskę do demokracji, współtworzył konstytucję i wprowadził kraj do NATO i Unii Europejskiej.

Ja wiem, że pan by wolał, żebym ja był dzisiaj profesorem seksuologii, bo ja widzę, że pana to zawsze rajcowało, ale ja się zająłem seksem w skali państwowej

- odciął się były prezydent przy salwie śmiechu, nawiązując do wcześniejszej rozmowy na temat seksuologa Zbigniewa Lwa-Starowicza, który w ITD prowadził rubrykę z odpowiedziami na pytania czytelników.

- Macie państwo przed sobą szczęśliwego człowieka! - zakończył.