Nieznane ulice Ursynowa. Gdzie są ul. Rzezimieszków i Wyrębowskiego?

Zapomniane wiejskie gościńce, ulice-widma istniejące tylko w dokumentach oraz pierwotne plany głównej arterii dzielnicy, która miała przypominać autostradę. W niedzielę w UCK „Alternatywy” antropolożka Julia Kunikowska przybliżyła historię lokalnej toponimii, udowadniając, że nazwy ursynowskich ulic kryją w sobie zaskakujące opowieści, sięgające czasów sprzed ery wielkiej płyty!

W Ursynowskim Centrum Kultury odbyło się kolejne Seminarium Ursynowskie poświęcone historii dzielnicy. Tym razem prelekcja dotyczyła ursynowskich dróg, ulic i ścieżek. Prowadząca wykład Julia Kunikowska zaprezentowała słuchaczom siatkę połączeń komunikacyjnych, która funkcjonowała jeszcze, zanim pojawili się urbaniści projektujący nowoczesne osiedla. Wykład był niezwykle interesujący!

„Ursynowska prababcia” i ulica Rzezimieszków

Najstarsza z ursynowskich dróg, Nowoursynowska, to pozostałość średniowiecznego szlaku handlowego.

Biegła tędy droga z Warszawy przez Służew w kierunku przeprawy na Jeziorce, na terenie dzisiejszego Konstancina Jeziornej, aż do Czerska. A w większym wymiarze, to ten szlak był elementem średniowiecznego traktu z Francji na Ruś Kijowską

- wyjaśniała Kunikowska

Uwagę słuchaczy przykuła np. historia ulicy Rolnej. Choć obecnie kojarzona jest głównie ze Służewem i Mokotowem, prelegentka określiła ją mianem „ursynowskiej prababci”.

Rolna jest ursynowska! Pierwotnie prowadziła od Alei Wilanowskiej na południe, a w latach sześćdziesiątych przedłużono ją nawet do Lasu Kabackiego

- mówi Julia Kunikowska. Współczesna zabudowa przerwała jej ciągłość, a dawny ursynowski przebieg ul. Rolnej pokrywa się m.in. z fragmentami dzisiejszej ulicy Makolągwy.

Interesujący kontekst historyczny ma również ulica Rybałtów - kiedyś w rejonie dzisiejszych ogródków działkowych ROD Ursynów na północy dzielnicy, a dziś na Kabatach. Nazwa ta, choć brzmi dostojnie, odnosi się do dawnych wędrownych grajków, którzy w przeszłości często byli utożsamiani ze środowiskiem przestępczym.

Jeżeli ktoś mieszka na Rybałtów, to teraz może powiedzieć, że mieszka przy ulicy Rzezimieszków

- żartowała prowadząca, wskazując na etymologię włoskiego słowa „ribaldo” oznaczającego „rzezimieszka”. Uliczka ta stanowi ślad po trakcie istniejącym już w XIX wieku, który omijał łukiem Fort Służew.

Zagadka ulicy Wyrębowskiego

Podczas prelekcji poruszono także wątek ulicy, której próżno szukać na współczesnych planach miasta - ulicy księdza Wyrębowskiego.

To postać zasłużona dla okolic, proboszcz parafii służewskiej w latach 1928-1952. Święcenia przyjął w Warszawie, po studiach w Warszawie i w Rzymie. Jest też o tyle niezwykłą postacią, że był bardzo zaangażowany w działalność społeczną, i patriotyczną, bo był m.in. radnym miasta i posłem na Sejm w II RP. 

A jeżeli chodzi o pamięć samych mieszkańców Warszawy, to tak jak czytałam wspomnienia, zapisał się on przede wszystkim jako komisarz w sekcji opieki nad żołnierzem Rady Obrony Stolicy. To była sekcja, która dostarczała (w czasie Powstania Warszawskiego - dop. redakcji) zapasy różnych dóbr, różnych elementów, takie jak chociażby bieliznę, czy spodnie, bluzy, buty, żywność i zaopatrywała też gospody żołnierskie.

- wyjaśniała Kunikowska.

Jej dawnej lokalizacji należy dopatrywać się w okolicach dzisiejszej Kopy Cwila i dawnym - nieistniejącym już - przebiegu fragmentu ulicy Beli Bartoka. Ulica fizycznie w rejonie Kopy nie istnieje, ale w dokumentach urzędowych wciąż figuruje jako tzw. „śpioch”, czyli nieruchomość objęta roszczeniami reprywatyzacyjnymi, które miasto stara się uregulować. Badaczka odnalazła archiwalny artykuł, w którym wspomina się o nieruchomości przy Wyrębowskiego 1 objętej roszczeniami reprywatyzacyjnymi.

Analiza nazewnictwa wykazała silne związki dzielnicy z naturą. W latach 60. dominowały nazwy przyrodnicze, takie jak Puszczyka czy Nutki.

Może to po prostu wynikało z tego, że ta przestrzeń była bardziej przyrodnicza niż miejska

- sugeruje Kunikowska.

Na terenie Zielonego Ursynowa, a konkretnie w Pyrach, odnaleźć można natomiast wątki góralskie, czego przykładem są ulice Waksmundzka czy Magury.

Magura to słowo pochodzenia wołoskiego, które oznacza wyniosły samotny masyw górski. Można by powiedzieć, że taką magurą jest u nas Kopa Cwila

- zauważyła antropolożka.

Ulica Gąsek to nie ptasie imię, ale nazwa... grzyba. W okolicy przecież znajdują się też ulice Prawdziwka i Opieńki. Przy Gąsek znajdował się zespół przystankowy Stare Kabaty, który przestał funkcjonować w 2018 roku.

Pamiętam, to było niezwykłe wrażenie, podjechał taki króciutki, malutki autobusik, który w oknach miał firanki. Totalnie poczułam się jak na wsi

- wspominała Julia Kunikowska swoją podróż ówczesną linią 264.

Ośmiopasmowa Aleja KEN i sprytna dekomunizacja

Ważnym punktem wykładu była historia głównej arterii dzielnicy. Aleja Komisji Edukacji Narodowej w pierwotnych założeniach miała być znacznie potężniejsza - planowano aż osiem pasów ruchu! Ostatecznie projekt zredukowano, aby nie dzielić dzielnicy szeroką barierą komunikacyjną. Prowadząca przypomniała również czasy, gdy aleja była niepołączona i urywała się w szczerym polu.

Pierwszy fragment od Doliny Służewieckiej do Bartoka otwarto w 1976 roku, jeszcze przed oddaniem pierwszych kluczy do mieszkań. Kolejne odcinki powstawały stopniowo - fragment do Herbsta i Ciszewskiego ukończono dopiero w 1996 roku.

Poruszono także temat zmian nazw ulic w procesie dekomunizacji. Ciekawym przypadkiem jest ulica Ciszewskiego. Zamiast zmieniać nazwę, zmieniono jedynie patrona -komunistycznego działacza Józefa Feliksa Ciszewskiego zastąpił Jan Ciszewski, popularny komentator sportowy.

Dla Zarządu Dróg Miejskich koszta były mniejsze, bo w zasadzie zmieniło się tylko imię

- podsumowała prelegentka.

Kolejne spotkanie w ramach Seminarium Ursynowskiego zaplanowano na 21 lutego. Tematem dyskusji będą lata 90. XX wieku, charakteryzujące się specyficzną estetyką architektoniczną i kolorystyką elewacji.