Krzysztof Czubaszek: "Disco polo nie wpuszczę, a roboty AI? Niewykluczone!"

Disco polo nie wpuści, ale śpiewających robotów... nie wyklucza! Krzysztof Czubaszek, dyrektor Ursynowskiego Centrum Kultury "Alternatywy", na pięciolecie instytucji zapowiada coś wielkiego dla młodych, a na 50-lecie Ursynowa konkurs na monografię dzielnicy. Odpowiada też na pytanie, dlaczego bilety na wydarzenia kulturalne bywają bardzo drogie.

Sławek Kińczyk: Kiedy w UCK zobaczymy koncert piosenek stworzonych przez sztuczną inteligencję i śpiewające roboty humanoidalne?

Krzysztof Czubaszek: Niewykluczone, że kiedyś coś takiego pokażemy. Nie chodzi o zlepek, który ktoś wrzucił do programu AI i złożył w składankę, bo to mogą zrobić nasi pracownicy. Jeśli jednak tego typu twórczość zyska trwałe miejsce w kulturze, a pewnie stanie się to wcześniej niż później, to nie omieszkamy zobaczyć i pokazać, co to jest.

Myślałem, że usłyszę: Nie wpuszczę, tak jak disco polo.

Disco polo nie wpuszczę! Mówiłem to pięć lat temu, mówię i będę mówił. Jeśli kogoś tym urażę, bardzo mi przykro. Nie chodzi o to, że ja go nie lubię, tylko o to, że jest bezwartościowe. To najtańsza, najpłytsza rozrywka i szkoda na nią przestrzeni oraz publicznych pieniędzy. W centrum kultury nie chodzi o rozrywkę, tylko o poznawanie i obcowanie z tym, co interesujące i wartościowe.

Wizja kultury tworzonej przez maszyny ekscytuje Pana czy przeraża?

Mnie osobiście przeraża, ale staram się nie prowadzić centrum wyłącznie według własnych upodobań. Kiedyś muzyka powstawała tylko na klasycznych instrumentach. Gdy pojawiła się elektroniczna, też był szok: czy to jeszcze muzyka? Zachowując proporcje, podobnym skokiem może być sztuczna inteligencja. Ona zbiera i przetwarza to, co najpierw stworzyli ludzie. Dopóki nie zacznie wytwarzać własnych treści, a oby nie, obcując z jej wytworami, wciąż obcujemy u źródeł z twórczością ludzką.

Dyskusję ekspertów też mogłaby dziś wygenerować...

Pewnie wyplułaby tekst łudząco podobny do którejś z debat naszego Festiwalu Nowe Oświecenie. Ale od osób, które pojawiają się w naszym centrum kultury, często słyszymy, dlaczego tu przychodzą: żeby spotkać żywych, prawdziwych ludzi. Posłuchać rozmowy na żywo, zadać pytanie, wziąć autograf, pobyć chwilę w towarzystwie naszych gości. Tego maszyna nie zastąpi.

5 lat UCK. "Nie czujemy się w pełni dojrzali

UCK „Alternatywy” mają pięć lat. Czujecie się dojrzałą instytucją czy jeszcze przechodzicie choroby wieku dziecięcego?

Nie czujemy się w pełni dojrzali i... dobrze! Jesteśmy na etapie, na którym wciąż chce się słuchać, poznawać i rozwijać. Uznanie, że wypracowaliśmy już najlepsze metody i teraz będziemy odcinać kupony, byłoby najkrótszą drogą do uwiądu.

Nowym wyzwaniem ma być tzw. Młoda Scena. Co to będzie?

Trzecia scena, przestrzeń oddana młodym ludziom. Projekt jest praktycznie gotowy, szlifujemy ostatnie drobiazgi przed ogłoszeniem przetargu. Początkowo miał tam być zwykły bar czy restauracja. Widzimy jednak, że nasz repertuar przyciąga głównie średnie i starsze pokolenie, a młodsze najmniej. Postanowiliśmy więc zawalczyć o młodych. Bar też będzie, z osobnym wejściem, więc wieczór będzie można przedłużyć po koncercie czy spektaklu.

Wiecie, czego młodzi chcą?

Byłoby nieprawdą, gdybyśmy twierdzili, że wiemy. Dlatego chcemy im oddać współtworzenie tego miejsca. Myślimy o czymś w rodzaju społecznej młodzieżowej rady „Alternatyw”, która by nam suflowała, czego się słucha i na co się chodzi. Bardzo pomogły nam ubiegłoroczne badania stołecznego ratusza. Wynika z nich na przykład, że młodzi cenią miejsca spokojne, ciche i bezpieczne, gdzie można się skryć przed zgiełkiem. Padały tam cytaty o tym, żeby był czajnik i mikrofalówka. 

Mamy czasem mylne wyobrażenie, że to rozkrzyczana grupa zatopiona w smartfonach, a tymczasem jest tam dużo osamotnienia, przebodźcowania i niepewności. Jeśli wstawimy kilka zespołów hip-hopowych i uznamy sprawę za załatwioną, to nic z tego nie będzie. Liczymy, że zagra tu amatorsko młodzież, może zespoły garażowe.

Kiedy otwarcie?

Optymistycznie mówiliśmy o przełomie roku, ale przetargi i projektowanie zajmują dużo czasu. Wierzę, że to będzie pierwsza połowa przyszłego roku.

Macie bardzo ambitny repertuar, którego mogłaby wam zazdrościć cała Warszawa. Nie zapominacie przy tym, że jesteście lokalnym centrum kultury, na które Ursynów czekał 30 lat?

W naszym najgłębszym przekonaniu łączymy obie funkcje. Repertuar widać najbardziej, bo koncert ma plakat i reklamę. Praca u podstaw to zajęcia stałe – mamy 80–90 grup. Ludzie uczą się grać na instrumentach, malują, dzieci zajmują się tym, co je interesuje. Od zeszłego sezonu prowadzimy zajęcia z szycia na maszynie, oblegane, z listą rezerwową. Odbywają się w przeszklonej sali Darwin i wieczorem widać je z chodnika. Mnie ten widok wzrusza. Sztuczna inteligencja, loty kosmiczne, a tu ludzie siedzą i szyją!

Co ogranicza liczbę zajęć?

Liczba sal. Sprawdzałem to dwa–trzy lata temu. Zaprzyjaźniony Dom Kultury „Kadr” na Mokotowie ma 28 sal zajęciowych, my mamy osiem. Do tego dochodzą cykle o sztuce, pogawędki o muzyce prowadzone przez Hirka Wronę, mieszkańca Ursynowa, spotkania i spacery poświęcone lokalnej historii. A w ciągu dnia jest edukacja kulturalna. Proszę przyjść o godz. 11 czy 12. Są tu setki dzieci, panie przyprowadzają je w odblaskowych kamizelkach, trzymają się za rączki. Piękny widok.

Kto przychodzi wieczorem na koncert, po plakatach mógłby uznać, że to miejsce impresaryjne. Tymczasem z 350 tys. osób, które odwiedziły nas przez pięć lat, większość była na tych niewidocznych wydarzeniach. Sala Szekspir to maksymalnie 332 miejsca.

50 lat Ursynowa. Czas na pomnik patrona

Z czego jest Pan najbardziej dumny?

Nie będę oryginalny: z Festiwalu Nowe Oświecenie. Nie dlatego, że go wymyśliłem, tylko ze względu na jego unikalność. Festiwali literackich jest wiele - Szczebrzeszyn, Góry Literatury, Literacki Sopot, Festiwal Conrada. Nasz jest szerszy, humanistyczny. Łączy literaturę z nauką i filozofią, a wychodzimy też w stronę kosmosu czy AI. Tamte odbywają się latem w atrakcyjnych turystycznie miejscach. Ursynów nie leży nad morzem ani w górach, więc robimy festiwal jesienią, gdy wieczory są długie i robi się refleksyjnie.

Zupełnym unikatem jest publikacja pofestiwalowa. Spisujemy najciekawsze dyskusje, żeby nie były ulotne. Tom z ubiegłorocznej edycji przekroczył 500 stron!

Czego dotyczy tegoroczna edycja?

Inteligencji. To trochę sedno tego festiwalu na jego pięciolecie. Przez inteligenckość nie rozumiemy snobizmu ani patrzenia z góry, tylko autorytety i etos. Chcemy zapytać, czy etos inteligencki jeszcze istnieje i czy autorytetów nie wyparli influencerzy. Nowością jest formuła: każdego dnia punktem wyjścia do rozmowy będzie inny film i inna książka. Zapraszamy ludzi z różnych środowisk, i tych bliższych Krytyce Politycznej, i Klubowi Jagiellońskiemu. Nie chcemy poklepywania się po plecach, tylko dyskusji czasem zadziornych, choć kulturalnych.

W przyszłym roku Ursynów kończy 50 lat. Jak UCK zamierza to uczcić?

Od początku prowadzimy archiwum społeczne, gromadzimy wspomnienia i materiały. To cichy projekt, bez blasku fleszy. A na jubileusz chcemy ogłosić konkurs dla historyków na napisanie porządnej, naukowej monografii Ursynowa. Mówię o tym publicznie chyba po raz pierwszy.

Ursynów jako dzielnica ma 50 lat, ale Kabaty czy Imielin mają historię sięgającą średniowiecza. Wyobrażam sobie wydawnictwo kilkutomowe - dzieje poszczególnych wsi pisane przez kilku autorów pod kierunkiem redaktora naukowego. My bylibyśmy wydawcą, a może udałoby się też ufundować honorarium. To zostałoby na lata jako źródło wiedzy, lokalnej dumy i tożsamości.

Rzuciłem też burmistrzom hasło, żeby wrócić do dawnego pomysłu i postawić porządny pomnik Julianowi Ursynowi Niemcewiczowi. Nie przypisuję sobie autorstwa, taki projekt już kiedyś był. Uważam jednak, że dzielnica o 150 tys. mieszkańców i niemałym budżecie mogłaby się na to zdobyć. Mamy nazwę od człowieka, który był luminarzem polskiej kultury. Kamień pamiątkowy na terenie SGGW i mural na stacji metra Imielin są fajne, ale tematu nie załatwiają.

Jak długo Ursynów będzie jeszcze postrzegany przez mit Barei, jako PRL-owskie osiedle z brakami?

To już zupełna przeszłość. Mówię bez kokieterii, to najlepsze miejsce do życia! Mieszkam na Ursynowie ponad 25 lat, na Kabatach równo 20. Jest tu zieleń, przestrzeń, szkoły, sklepy, kończy się budowa parku linearnego. Dopięciem tego wszystkiego było otwarcie centrum kultury. Do identyfikacji z miejscem potrzeba jednak też tożsamości, poczucia, że to nie sypialnia ani blokowisko zrzucone w błoto. Ja czuję się wrośnięty w Ursynów. Jestem historykiem i interesuje mnie niemal każdy kamień na dawnej miedzy wsi Kabaty. W tym roku czytaliśmy „Krzyżaków” pod reprodukcją „Bitwy pod Grunwaldem”. W ostatnim rozdziale występuje Andrzej Ciołek, związany z Kabatami. Z mojej inicjatywy poprawiliśmy zresztą napis na poświęconym mu głazie, bo pomylono go tam z ojcem.

Drogie bilety na Badacha. Skąd ta cena?

Mówił Pan, że sale UCK są pełne, a zapotrzebowanie na kulturę ogromne. Może Ursynów powinien dostać trzecie centrum kultury? O Kabatach mówi się, że to kulturalna pustynia...

Kultury nigdy za wiele! Przez pięć lat ani my, ani drugi ursynowski ośrodek kultury nie odczuliśmy, żebyśmy byli dla siebie konkurencją. Ewentualny nowy ośrodek to zadanie władz dzielnicy. My mamy budżet na działalność, nie na inwestycje. Gdyby jednak ktoś zaproponował nam filię, nie zabrakłoby nam ani chęci, ani energii.

Ostatnio bilet na Kubę Badacha w UCK kosztował 150 zł. Dla wielu to szok. Skąd takie ceny?

A wie Pan, ile kosztują bilety na Badacha na mieście? 300 - 400 złotych! Skoro u nas 150, to znaczy, że koncert jest w znacznej mierze przez nas dofinansowany. Kwot honorariów podać nie mogę, są zastrzeżone w umowach. Organizacja koncertu w naszej największej sali to koszt od kilkudziesięciu do ponad stu tysięcy złotych. W sali na tysiąc czy pięć tysięcy osób te koszty rozkładają się na więcej biletów. U nas są 332 miejsca. Gdybyśmy chcieli tylko wyjść na zero, bilety bywałyby kilkakrotnie droższe.

Artyści nie przeszarżowali z honorariami? W Warszawie trwa dyskusja o wydawaniu publicznych pieniędzy na gwiazdy i czy warto wydawać dziesiątki i setki tysięcy na jeden występ koncertowy.

Honoraria są bardzo wysokie. Możemy się na nie obrażać, ale każdy ma swoją cenę. Jeśli my nie zaprosimy znanych artystów, zaproszą ich inni, a nas ludzie zapytają: Dlaczego oni występują wszędzie, tylko nie na Ursynowie? Nie umiecie ich przyciągnąć? 

To jest trochę impreza składkowa. Część dokładamy my, część widz, kupując bilet. Dzięki temu ktoś, kogo nie stać na 300–400 zł, nie jest wykluczony. Bilety na Badacha rozeszły się zresztą w kilka godzin.

Te same pieniądze mógłby Pan wydać na tańsze zajęcia dla dzieci.

Stąd ważenie racji. Nie chcemy być ani wyłącznie miejscem aktywności lokalnej, gdzie się wspólnie piecze ciasto, ani komercyjną salą koncertową. Proszę mi jednak wierzyć – wydarzenia z wielkimi gwiazdami, do których dopłacamy, można w ciągu roku policzyć na palcach jednej, góra dwóch rąk. Koszty znakomitej większości repertuaru pokrywamy z biletów. Naszym celem nie jest finansowanie życia artystom, tylko oferty publicznej.

To na co idzie dotacja? Dostajecie około 9 mln zł rocznie.

W tym roku nawet więcej, a sami wypracowujemy około 3 mln złotych. W uproszczeniu, dotacja idzie na utrzymanie instytucji. To około 40 pracowników, w tym własna ekipa sprzątająca, bo szybko zrezygnowaliśmy z firm zewnętrznych i wychodzi to dużo ekonomiczniej. Rachunek za prąd to kilkadziesiąt tysięcy złotych miesięcznie, za ogrzewanie drugie tyle. Białą elewację trzeba co roku myć, a robią to alpiniści. Szukamy oszczędności – właśnie zamontowaliśmy na dachu fotowoltaikę, sfinansowaną z miejskiej dotacji.

Dzięki temu mniej więcej połowa wydarzeń jest bezpłatna, a w zeszłym roku zrobiliśmy rewolucję w cenach zajęć. Gdy wszystko drożało, u nas zajęcia, które kosztowały 80–90 zł, staniały do 20–30 zł. Ustaliliśmy górne limity cen i zaprosiliśmy instruktorów do współpracy na tych warunkach. Było trochę poruszenia, część odeszła. Ale publiczny dom kultury nie jest miejscem do robienia biznesu.

Ma pan umowę do 2031 roku. Dyrektor instytucji kultury odpowiada za nią osobiście. To ciąży?

Odpowiedzialność jest jednoosobowa i dotyczy wszystkiego. Codziennie podpisuję dziesiątki faktur i umów. Nie skupiam się jednak na tym. Centrum kultury nie da się kierować jak biurem, od 8 do 16. Trzeba tu być wieczorami, w soboty, w niedziele. Wielkim walorem jest to, że mieszkam za przysłowiowym rogiem. Mogę wpaść na dwie godziny w sobotę i nie mam poczucia, że ktoś mi ją zabrał. Granica między pracą a życiem prywatnym mi się zaciera, ale mówię o tym jako o czymś pozytywnym. 

Wiem, że zabrzmi to patetycznie, ale kocham to, co robię!

Dziękuję za rozmowę.